Thư viện Đại học Công nghiệp Hà Nội tổ chức Seminar giới thiệu Khung biên mục BIBFRAME – bước chuyển từ tư duy biểu ghi MARC 21 sang tư duy thực thể trong kỷ nguyên web ngữ nghĩa

Sáng 5/2/2026, Thư viện Đại học Công nghiệp Hà Nội đã tổ chức Seminar “Giới thiệu Khung biên mục BIBFRAME: Từ tư duy biểu ghi MARC 21 đến tư duy thực thể trong kỷ nguyên web ngữ nghĩa”. Chương trình được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham dự và chỉ đạo của TS. Ngô Đức Vĩnh – Giám đốc Trung tâm Thông tin – Thư viện, cùng đông đủ cán bộ, viên chức trong đơn vị.

Người trình bày seminar là ThS. Nguyễn Thị Mai – Tổ trưởng Tổ Tài nguyên thông tin, người đã trực tiếp giới thiệu một cách hệ thống và chuyên sâu về BIBFRAME (Bibliographic Framework Initiative) – mô hình dữ liệu biên mục mới do Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ phát triển, hướng tới thay thế MARC 21 trong bối cảnh thư viện chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường dữ liệu mở và web ngữ nghĩa.

Mở đầu seminar, báo cáo viên đã khái quát vai trò lịch sử của MARC 21 – chuẩn biên mục đã giữ vị trí nền tảng trong hơn nửa thế kỷ qua. Tuy nhiên, trước sự phát triển của công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, MARC 21 dần bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt là tư duy biểu ghi khép kín, cấu trúc dữ liệu phẳng và khả năng liên kết ngữ nghĩa còn hạn chế. Theo phân tích tại seminar, MARC 21 coi mỗi tài liệu là một biểu ghi độc lập, trong đó toàn bộ thông tin mô tả, truy cập và quản lý được gộp trong một cấu trúc tuyến tính. Cách tiếp cận này phù hợp với môi trường thư viện truyền thống và hệ thống OPAC nội bộ, nhưng lại khó tích hợp với web, khó chia sẻ dữ liệu và không thân thiện với các công nghệ khai thác dữ liệu hiện đại. Hệ quả là dữ liệu thư viện thường bị “cô lập”, khó hòa nhập vào hệ sinh thái tri thức số toàn cầu.

Từ việc chỉ ra những giới hạn của MARC 21, seminar tập trung làm rõ bản chất và giá trị cốt lõi của BIBFRAME. Khác với MARC 21, BIBFRAME được xây dựng trên nền tảng RDF – công nghệ trụ cột của web ngữ nghĩa, áp dụng tư duy thực thể (entity-based thinking), trong đó mỗi đối tượng có ý nghĩa độc lập được xem là một thực thể riêng, có định danh và quan hệ rõ ràng với các thực thể khác. Ba thực thể cốt lõi của BIBFRAME gồm:

• Work (Tác phẩm) – đại diện cho nội dung trí tuệ, ý tưởng cốt lõi của tài liệu;

• Instance (Ấn bản) – đại diện cho hình thức xuất bản cụ thể của tác phẩm;

• Item (Bản tài liệu) – đại diện cho bản sao cụ thể mà thư viện sở hữu và quản lý.

Cách tiếp cận này cho phép tách bạch rõ ràng giữa nội dung, hình thức xuất bản và quản lý bản lưu, từ đó giảm trùng lặp dữ liệu, tăng khả năng mở rộng và tạo điều kiện thuận lợi cho việc liên kết dữ liệu trong môi trường số.

Seminar cũng giới thiệu quy trình biên mục theo BIBFRAME với các bước rõ ràng, từ xác định tài nguyên, tạo thực thể Work, Instance, Item, đến kiểm soát tên – chủ đề và xuất bản dữ liệu dưới dạng Linked Data. Qua các ví dụ so sánh cụ thể giữa MARC 21 và BIBFRAME, báo cáo viên đã làm nổi bật sự khác biệt căn bản giữa hai cách tiếp cận:

• MARC 21 trả lời câu hỏi “Tài liệu này là gì?”

• BIBFRAME trả lời câu hỏi “Những thực thể nào đang tồn tại và chúng liên kết với nhau như thế nào?”

Theo đó, BIBFRAME không chỉ giúp dữ liệu thư viện “đọc được cho người”, mà còn “đọc được cho máy”, sẵn sàng tích hợp với web ngữ nghĩa, các hệ thống khám phá tri thức và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Phát biểu chỉ đạo tại seminar, TS. Ngô Đức Vĩnh – Giám đốc Trung tâm Thông tin – Thư viện đánh giá cao nội dung chuyên môn của báo cáo, đồng thời nhấn mạnh: BIBFRAME không phải là sự thay thế tức thì MARC 21, mà là định hướng chiến lược dài hạn trong quá trình phát triển thư viện số và hội nhập dữ liệu thư viện với thế giới số. Theo đó, việc tiếp cận, nghiên cứu và từng bước làm quen với BIBFRAME là yêu cầu cần thiết đối với đội ngũ cán bộ thư viện, nhằm chuẩn bị về tư duy nghiệp vụ, năng lực chuyên môn và nền tảng kỹ thuật cho quá trình chuyển đổi trong tương lai. Đây cũng là bước đi phù hợp với định hướng phát triển thư viện hiện đại, thông minh, gắn với chuyển đổi số của Đại học Công nghiệp Hà Nội.

Seminar “Giới thiệu Khung biên mục BIBFRAME” không chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn cập nhật, mà còn góp phần thay đổi nhận thức và tư duy biên mục của cán bộ thư viện từ mô hình truyền thống sang mô hình dữ liệu mở, liên kết. Thông qua chương trình, Thư viện Đại học Công nghiệp Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò chủ động trong việc tiếp cận các xu hướng mới của ngành thư viện – thông tin, chuẩn bị nền tảng cho sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên web ngữ nghĩa và chuyển đổi số.