Tập huấn nâng cao năng lực tìm tin theo yêu cầu: Chuẩn hóa quy trình – làm chủ chiến lược – siết chặt bản quyền

Sáng 29/01/2026, Thư viện Đại học Công nghiệp Hà Nội đã tổ chức buổi tập huấn chuyên sâu với chủ đề “Nâng cao năng lực tìm tin theo yêu cầu: Quy trình – Chiến lược tìm tin – Tuân thủ bản quyền”. Chương trình do TS. Ngô Đức Vĩnh – Giám đốc Trung tâm Thông tin – Thư viện trực tiếp chủ trì và hướng dẫn, với sự tham dự đầy đủ của các thành viên Tổ Dịch vụ thông tin, được triển khai theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến.

Xuyên suốt buổi tập huấn, TS. Ngô Đức Vĩnh nhấn mạnh: trong bối cảnh bùng nổ thông tin và chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường số, tìm tin theo yêu cầu không còn là thao tác kỹ thuật đơn lẻ mà là một chuỗi nghiệp vụ có quy trình, có chiến lược và phải đặt trong khuôn khổ tuân thủ bản quyền. Đây là năng lực cốt lõi của cán bộ thư viện hiện đại, quyết định trực tiếp đến chất lượng dịch vụ và uy tín học thuật của thư viện đại học.

Nội dung tập huấn được thiết kế bài bản, đi từ khung lý thuyết đến thực hành chuyên sâu, tập trung làm rõ 07 chiến thuật tìm kiếm hiệu quả tương ứng với các dạng yêu cầu phổ biến tại thư viện đại học, như: tìm tài liệu cụ thể (known-item search); lựa chọn sách/giáo trình theo chủ đề; tìm toàn văn/PDF theo cách hợp pháp; tìm tiêu chuẩn ISO/TCVN; tìm luận văn, đề tài khoa học; tìm bài báo theo tên tạp chí; và tìm chương sách. Mỗi chiến thuật đều được phân tích rõ khi nào sử dụng – mục tiêu cần đạt – trình tự thực hiện – các truy vấn mẫu, giúp cán bộ thư viện tránh lối tìm kiếm cảm tính, manh mún.

Một điểm nhấn quan trọng của chương trình là phần hướng dẫn xây dựng và sử dụng hệ thống truy vấn Google có kiểm soát, với 20 mẫu truy vấn chuẩn hóa theo từng nhóm nhu cầu. Thông qua đó, học viên được trang bị kỹ năng khoanh vùng nguồn tin, giảm “nhiễu”, tăng khả năng định vị tài liệu học thuật và nâng cao hiệu quả xử lý yêu cầu trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, nội dung tập huấn dành dung lượng lớn cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI/GPT) như một công cụ hỗ trợ nghiệp vụ, không thay thế tư duy chuyên môn. Các prompt được thiết kế nhằm phục vụ các tác vụ cụ thể như: mở rộng từ khóa học thuật Việt – Anh; tạo truy vấn tìm kiếm chuẩn; định vị tài liệu cụ thể; kiểm tra năm xuất bản/ấn bản; gợi ý danh mục giáo trình; hỗ trợ soạn email trả kết quả theo chuẩn thư viện. Cách tiếp cận này giúp cán bộ làm chủ công cụ số, đồng thời vẫn giữ vai trò kiểm soát chuyên môn và trách nhiệm nghề nghiệp.

Đặc biệt, phần kiểm soát và tuân thủ bản quyền được xác định là “trục xương sống” của toàn bộ quy trình tìm tin theo yêu cầu. TS. Ngô Đức Vĩnh đã hệ thống hóa các nguyên tắc vàng trong kiểm soát bản quyền, phân loại tài liệu theo mức độ rủi ro, hướng dẫn quy trình 5 bước kiểm soát trước khi cung cấp tài liệu, kèm theo sơ đồ quyết định bản quyền và checklist kiểm nhanh. Nhiều tình huống thực tế thường gặp – như yêu cầu xin PDF khi thư viện không có quyền, gặp bản scan trôi nổi trên mạng, hay trường hợp người dùng cần gấp – đã được phân tích cụ thể, giúp cán bộ thư viện có cách xử lý vừa linh hoạt vừa đúng quy định.

Buổi tập huấn cũng dành thời gian cho thực hành và demo các kịch bản tìm tin mẫu, bám sát các nhóm yêu cầu A–G, qua đó giúp học viên vận dụng ngay kiến thức vào các tình huống nghiệp vụ hàng ngày. Không khí trao đổi thẳng thắn, tập trung vào “điểm nghẽn” trong thực tiễn đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề mà cán bộ dịch vụ thông tin thường gặp.

Thông qua chương trình, Thư viện Đại học Công nghiệp Hà Nội tiếp tục khẳng định định hướng chuẩn hóa nghiệp vụ – nâng cao năng lực đội ngũ – cung cấp dịch vụ thông tin chuyên nghiệp, an toàn và có trách nhiệm. Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học của cán bộ, giảng viên và sinh viên Nhà trường trong giai đoạn chuyển đổi số hiện nay.