Nghiên cứu xử lý xỉ thải từ sản xuất phốt pho vàng (Lào Cai) làm vật liệu không nung, kết cấu nền ứng dụng trong xây dựng, đường giao thông bằng chất kết dính vô cơ không sử dụng xi măng
Báo cáo trình bày kết quả nghiên cứu xử lý xỉ thải phát sinh từ quá trình sản xuất phốt pho vàng tại Lào Cai bằng chất kết dính vô cơ không sử dụng xi măng, nhằm chế tạo vật liệu không nung và vật liệu kết cấu nền ứng dụng trong xây dựng, đường giao thông, đồng thời hạn chế ô nhiễm môi trường thứ cấp. Nghiên cứu khảo sát hiện trạng, khối lượng và thành phần xỉ thải của 6 nhà máy sản xuất phốt pho tại khu công nghiệp Tằng Lỏong, với tổng lượng xỉ khoảng 830.400 tấn/năm; phân tích đặc tính xỉ và nghiên cứu các hệ chất kết dính từ cao lanh, bentonit, trường thạch phối hợp với vôi, xút. Kết quả lựa chọn được hệ chất kết dính phù hợp, xây dựng quy trình đóng rắn và xử lý các thành phần tồn dư như phốt pho, flo và một số kim loại, đáp ứng yêu cầu về chất lượng vật liệu và môi trường.
Từ xỉ phốt pho đến vật liệu không nung: biến chất thải thành gạch và lớp lót đường
| Báo cáo trình bày kết quả nghiên cứu xử lý xỉ thải phát sinh từ quá trình sản xuất phốt pho vàng tại Lào Cai bằng chất kết dính vô cơ không sử dụng xi măng, nhằm chế tạo vật liệu không nung và vật liệu kết cấu nền ứng dụng trong xây dựng, đường giao thông, đồng thời hạn chế ô nhiễm môi trường thứ cấp. Nghiên cứu khảo sát hiện trạng, khối lượng và thành phần xỉ thải của 6 nhà máy sản xuất phốt pho tại khu công nghiệp Tằng Lỏong, với tổng lượng xỉ khoảng 830.400 tấn/năm; phân tích đặc tính xỉ và nghiên cứu các hệ chất kết dính từ cao lanh, bentonit, trường thạch phối hợp với vôi, xút. Kết quả lựa chọn được hệ chất kết dính phù hợp, xây dựng quy trình đóng rắn và xử lý các thành phần tồn dư như phốt pho, flo và một số kim loại, đáp ứng yêu cầu về chất lượng vật liệu và môi trường. |
Chủ nhiệm / nhóm nghiên cứu Phạm Thị Mai Hương (ch.n.) | Đơn vị Khoa Công nghệ Hóa |
1.400 viên gạch không nung được sản xuất thử nghiệm (chỉ tiêu nhiệm vụ: 1.000 viên) | 13,20 MPa Cường độ nén gạch |
100 m² lớp lót nền đường được thi công thử nghiệm (chỉ tiêu nhiệm vụ: 30 m²) | 3,47 MPa Cường độ nén lớp lót đường |
Công nghệ cốt lõi
| Chất kết dính vô cơ không xi măng từ cao lanh và vôi — đóng rắn xỉ phốt pho. | Công nghệ đóng rắn/geopolymer — cố định thành phần tồn dư trong xỉ. |
| Ép khuôn và lưu dưỡng khô 28 ngày — tạo gạch không nung thử nghiệm. | 02 Công bố khoa học liên quan |
Xỉ thải từ sản xuất phốt pho vàng ở Lào Cai có thể trở thành nguyên liệu cho gạch không nung và lớp lót nền đường. Nhóm nghiên cứu tại Đại học Công nghiệp Hà Nội phát triển chất kết dính vô cơ không dùng xi măng, dựa trên cao lanh và vôi, để đóng rắn xỉ. Báo cáo ghi nhận sản phẩm thử nghiệm đạt các chỉ tiêu cơ lý được đối chiếu với tiêu chuẩn tương ứng; các mẫu cũng được đánh giá về khả năng thôi nhiễm.

Báo cáo tóm tắt đề tài KC.08.32/16-20 nêu sáu nhà máy phốt pho vàng tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, Lào Cai, phát sinh tổng cộng khoảng 830.400 tấn xỉ mỗi năm theo số liệu khảo sát được trình bày trong báo cáo. Xỉ tồn lưu tạo áp lực lên khu vực chứa thải. Đề tài đặt câu hỏi liệu có thể sử dụng nguồn vật liệu này để làm sản phẩm xây dựng mà không dùng xi măng làm chất kết dính hay không.
Đầu ra nghiên cứu là quy trình đóng rắn xỉ phốt pho bằng chất kết dính vô cơ không xi măng, cùng hai dạng sản phẩm được thử nghiệm: gạch không nung và vật liệu làm lớp lót nền đường. Điểm đáng chú ý là hướng xử lý vừa nhắm đến việc tận dụng xỉ, vừa kiểm tra chất lượng cơ lý và khả năng thôi nhiễm của vật liệu sau đóng rắn.

Nhóm nghiên cứu khảo sát các khoáng sét tự nhiên như cao lanh, bentonit và trường thạch, phối hợp với vôi hoặc xút. Theo kết luận báo cáo, chất kết dính từ cao lanh và vôi cho lựa chọn phù hợp khi xét đồng thời chất lượng vật liệu và yêu cầu môi trường. Công thức CV204 được nêu cho quá trình đóng rắn có tỷ lệ cao lanh/xỉ là 20/100 và vôi/cao lanh là 40/100.
Với gạch, quy trình được mô tả gồm nghiền xỉ, trộn khô với cao lanh và vôi, thêm nước, ép khuôn rồi lưu dưỡng khô 28 ngày. Sơ đồ quy trình trong báo cáo nêu kích thước gạch 200 × 95 × 60 mm; phối liệu được ép ở lực 20 tấn trong 25 giây. Đây là thông số quy trình của đề tài, không phải tuyên bố về một dây chuyền sản xuất công nghiệp quy mô lớn.

Báo cáo ghi nhận 1.400 viên gạch được sản xuất thử nghiệm, so với chỉ tiêu nhiệm vụ ban đầu là 1.000 viên. Cường độ nén trung bình được báo cáo là 13,20 MPa; độ hút nước 9,6% và độ thấm nước 2,6 L/m²·h. Các giá trị này được đối chiếu với yêu cầu gạch bê tông M5 theo TCVN 6477:2016 trong báo cáo.
Ở hướng ứng dụng giao thông, nhóm nghiên cứu thi công thử 100 m² lớp lót nền đường, trong khi chỉ tiêu nhiệm vụ nêu 30 m². Báo cáo cho biết lớp thử nghiệm được đánh giá tương đương lớp móng cấp phối đá dăm gia cố xi măng theo TCVN 8858:2011; cường độ nén là 3,47 MPa và cường độ ép chẻ là 0,4 MPa. Đây là kết quả của phạm vi thử nghiệm được báo cáo, không nên hiểu thành xác nhận cho mọi loại đường hoặc điều kiện khai thác.

Đề tài đánh giá khả năng thôi nhiễm của sản phẩm sau khi ngâm trong các môi trường được nêu trong báo cáo, gồm nước mưa trung tính và axit, nước ngọt, nước mặn và dung dịch axit axetic ở pH 4,93 ± 0,05. Báo cáo kết luận các mẫu gạch và lớp lót đường thử nghiệm đạt ngưỡng an toàn đối với chất thải nguy hại theo QCVN 07:2009/BTNMT. Kết luận này gắn với các mẫu và điều kiện thử nghiệm đã nêu; cần được phân biệt với đánh giá dài hạn ở mọi môi trường sử dụng.
Báo cáo cũng ước tính giá thành gạch là 801,3 đồng/viên theo phương án và mặt bằng giá đầu vào năm 2020. Đây là ước tính trong báo cáo, không phải giá bán hiện hành. Tài liệu cho biết kết quả nghiên cứu đã được chấp nhận áp dụng tại Công ty IPRO, nhưng chưa cung cấp quy mô vận hành thương mại hay sản lượng áp dụng để định lượng mức độ triển khai.
Quy trình này mở ra một hướng chuyển xỉ thải thành nguyên liệu cho vật liệu xây dựng và giao thông. Bước tiếp theo để đánh giá khả năng nhân rộng là xác nhận điều kiện sản xuất, kiểm soát môi trường và hiệu quả kinh tế ở quy mô ứng dụng thực tế.
Thông tin đề tài: “Nghiên cứu xử lý xỉ thải từ sản xuất phốt pho vàng (Lào Cai) làm vật liệu không nung, kết cấu nền ứng dụng trong xây dựng, đường giao thông bằng chất kết dính vô cơ không sử dụng xi măng”, mã số KC.08.32/16-20. Cơ quan chủ trì: Đại học Công nghiệp Hà Nội. Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Phạm Thị Mai Hương. Báo cáo tóm tắt, 2021.
Công bố khoa học liên quan
Thành phần và đặc điểm cấu trúc của xỉ thải phốt pho Lào Cai ứng dụng sản xuất vật liệu không nung
Tạp chí: Khoa học và Công nghệ, HaUI., 2020
Nghiên cứu đóng rắn xỉ thải phốt pho Lào Cai với trường thạch định hướng ứng dụng sản xuất gạch không nung
Tạp chí: Khoa học và Công nghệ, HaUI., 2022
KHÁM PHÁ THÊM Từ sản phẩm đến không gian nghiên cứu liên quan Thông tin nhà nghiên cứu PGS.TS Phạm Thị Mai Hương Đơn vị công tác: Khoa Công nghệ Hóa, Đại học Công nghiệp Hà Nội Hướng nghiên cứu: Nghiên cứu tái chế, xử lý xỉ thải phốt pho vàng thành vật liệu xây dựng và vật liệu nền đường giao thông không nung bằng chất kết dính vô cơ không sử dụng xi măng. Đơn vị của sản phẩm: Khoa Công nghệ Hóa Hướng nghiên cứu của sản phẩm: Xỉ thải phốt pho vàng; Vật liệu không nung; Chất kết dính vô cơ; Vật liệu xây dựng xanh; Kết cấu nền đường giao thông. Nghiên cứu liên quan và công cụ tra cứu |
Thứ Ba, 09:48 17/11/2026
Copyright © 2018 Hanoi University of Industry.