[Góc tư vấn ] “Hỏi AI mọi lúc” – Khi tư duy cá nhân dần bị bỏ quên

AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng tư duy cá nhân mới là nền tảng của việc học và nghiên cứu bền vững. Sử dụng AI thông minh không phải là hỏi mọi lúc, mà là biết khi nào nên hỏi – hỏi để làm gì – và kiểm soát câu trả lời ra sao.

Bạn có đang “hỏi AI mọi lúc”?

Bạn có đang dùng AI để làm dàn ý, viết bài, tóm tắt tài liệu – thậm chí là hoàn thiện gần như toàn bộ bài học thuật của mình? Và nếu giảng viên hỏi: “Em có thể giải thích lại đoạn này theo cách của em không?” – bạn có thực sự tự tin trả lời?

Thực tế cho thấy, AI đang hỗ trợ học tập rất hiệu quả, nhưng nếu sử dụng không đúng cách, nó cũng có thể khiến tư duy cá nhân dần bị bỏ quên.

AI hỗ trợ học tập – lợi ích là không thể phủ nhận

AI giúp người học:

Tiếp cận thông tin nhanh hơn;
Gợi ý ý tưởng, cấu trúc bài viết;
Tóm tắt nội dung dài, hỗ trợ ngôn ngữ.

Trong môi trường học tập hiện đại, việc sử dụng AI là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc có dùng AI hay không, mà ở cách dùng AI như thế nào.

Khi AI “làm thay”, điều gì có thể xảy ra?

Việc phụ thuộc quá mức vào AI có thể dẫn đến những hệ quả mà người học ít khi nhận ra ngay:

Không nắm vững nội dung do chính mình nộp;
Khó trình bày, phản biện hoặc bảo vệ quan điểm cá nhân;
Sử dụng thông tin sai lệch hoặc nguồn không tồn tại do AI “tạo ra”;
Dần hình thành thói quen học tập thụ động, thiếu tư duy phản biện.

Nhiều sinh viên chia sẻ rằng bài viết trông “rất trôi chảy”, nhưng khi bị hỏi sâu về phương pháp, dữ liệu hay lập luận, lại không giải thích được bằng chính suy nghĩ của mình.

Dùng AI thế nào để không đánh mất tư duy cá nhân?

AI nên được xem là trợ lý học tập, không phải người làm thay. Dưới đây là một số gợi ý để sử dụng AI hiệu quả và có kiểm soát:

Chỉ dùng AI sau khi đã đọc và hiểu tài liệu cơ bản;
Sử dụng AI để gợi ý câu hỏi, hướng tiếp cận, không sao chép nguyên văn;
Luôn kiểm chứng thông tin AI cung cấp bằng giáo trình, bài báo khoa học, tài liệu thư viện;
Viết lại nội dung theo ngôn ngữ và lập luận của chính mình.

5 câu hỏi tự kiểm tra trước khi nộp bài

Tôi có thể giải thích lại nội dung này mà không cần nhìn AI không?
Tôi đã đọc ít nhất một nguồn học thuật trước khi hỏi AI chưa?
Thông tin AI đưa ra đã được kiểm chứng chưa?
Nguồn trích dẫn có tồn tại và đáng tin cậy không?
AI đang hỗ trợ tôi suy nghĩ, hay đang làm thay tôi?

Nếu trả lời “chưa” cho nhiều câu hỏi, rất có thể bạn đang lệ thuộc AI.

Thư viện HaUI đồng hành trong kỷ nguyên AI

Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, Thư viện không đứng ngoài cuộc. Thư viện đóng vai trò hỗ trợ người học:

Hướng dẫn kỹ năng tìm kiếm và đánh giá nguồn tin học thuật;
Giúp phân biệt thông tin đáng tin cậy và thông tin do AI tạo sinh;
Tư vấn cách kết hợp AI + tài nguyên thư viện một cách hiệu quả;
Bồi dưỡng kỹ năng tư duy phản biện và học tập chủ động.

AI sẽ phát huy giá trị cao nhất khi người học có nền tảng tư duy và kỹ năng thông tin vững vàng – đây chính là điều thư viện luôn đồng hành cùng bạn.

Lời kết

Nếu bạn cần hỗ trợ về kỹ năng tìm tài liệu, đánh giá nguồn tin hoặc sử dụng AI trong học tập một cách hiệu quả, cán bộ Thư viện luôn sẵn sàng tư vấn và đồng hành cùng bạn.

[GÓC TƯ VẤN] – Nơi chia sẻ những điều nhỏ, nhưng giúp bạn học tốt hơn mỗi ngày.

Thủy Ninh

Thư viện ĐH Công nghiệp Hà Nội – lic.haui.edu.vn