Hướng dẫn học viên cao học khai thác tài nguyên thông tin thư viện: Nâng cao năng lực nghiên cứu trong kỷ nguyên số

Sáng 11/4/2026, tại Hội trường tầng 2 nhà A3, Trung tâm Thông tin - Thư viện đã triển khai nội dung hướng dẫn học viên cao học khai thác tài nguyên thông tin thư viện. Đây là một trong những nội dung quan trọng thuộc chương trình sinh hoạt đầu khóa dành cho học viên cao học đợt 1 năm 2026 của Nhà trường, nhằm trang bị những nền tảng thiết yếu cho quá trình học tập và nghiên cứu ở bậc sau đại học.

Phần hướng dẫn do ThS. Phan Quang Thịnh – Tổ trưởng Tổ Quản trị phát triển tài nguyên số trực tiếp trình bày, thu hút sự tham dự của đông đảo học viên cao học đến từ nhiều chuyên ngành khác nhau. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, chương trình còn mang tính định hướng, góp phần hình thành tư duy tiếp cận tri thức một cách khoa học, có hệ thống cho người học trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Trong môi trường giáo dục đại học hiện đại, đặc biệt ở bậc cao học, năng lực tự học, tự nghiên cứu đóng vai trò then chốt. Khác với bậc học trước, học viên cao học không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn phải chủ động tìm kiếm, phân tích, tổng hợp và sáng tạo tri thức mới. Điều này đòi hỏi người học phải có kỹ năng khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin – một năng lực cốt lõi nhưng không phải ai cũng được trang bị đầy đủ ngay từ đầu. Chính vì vậy, việc lồng ghép nội dung hướng dẫn khai thác tài nguyên thư viện vào chương trình sinh hoạt đầu khóa có ý nghĩa thiết thực, giúp học viên làm quen sớm với hệ sinh thái thông tin học thuật, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu trong suốt khóa học.

Tại chương trình, học viên được giới thiệu tổng quan về hệ thống tài nguyên thông tin của Thư viện, bao gồm cả tài liệu in truyền thống và tài nguyên số. Trong đó, các bộ sưu tập giáo trình, sách tham khảo, luận văn, luận án được tổ chức khoa học, đáp ứng nhu cầu tra cứu chuyên sâu theo từng lĩnh vực đào tạo. Đáng chú ý, hệ thống tài nguyên số ngày càng được mở rộng với nhiều cơ sở dữ liệu học thuật uy tín trong và ngoài nước. Đây là nguồn tri thức phong phú, cập nhật liên tục, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học viên tiếp cận với các công trình nghiên cứu mới nhất, xu hướng khoa học – công nghệ hiện đại. Bên cạnh đó, các dịch vụ hỗ trợ như tư vấn thông tin, hướng dẫn sử dụng cơ sở dữ liệu, cung cấp tài liệu theo yêu cầu… cũng được giới thiệu chi tiết, giúp học viên hiểu rõ hơn về vai trò đồng hành của Thư viện trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Một trong những nội dung trọng tâm của buổi hướng dẫn là trang bị cho học viên các kỹ năng tìm kiếm và khai thác thông tin một cách hiệu quả. Thay vì tìm kiếm theo thói quen đơn giản, học viên được hướng dẫn cách xác định từ khóa phù hợp, sử dụng các toán tử tìm kiếm, xây dựng chiến lược truy vấn nhằm tối ưu hóa kết quả. Thông qua các ví dụ minh họa trực quan, học viên từng bước làm quen với các công cụ tìm kiếm học thuật, cách lọc kết quả theo tiêu chí khoa học như năm xuất bản, loại tài liệu, mức độ trích dẫn… Qua đó, người học không chỉ tìm được thông tin nhanh hơn mà còn nâng cao chất lượng nguồn tài liệu sử dụng.

Đặc biệt, phần hướng dẫn thực hành đã tạo điều kiện để học viên trực tiếp thao tác, trải nghiệm các công cụ và nền tảng số. Đây là yếu tố quan trọng giúp chuyển hóa kiến thức thành kỹ năng, tránh tình trạng “biết nhưng không làm được” – một hạn chế thường gặp trong quá trình đào tạo kỹ năng thông tin. Trong bối cảnh “bùng nổ thông tin” hiện nay, việc tiếp cận nguồn tài liệu không còn là thách thức lớn, nhưng làm thế nào để đánh giá và chọn lọc thông tin chính xác, đáng tin cậy lại trở thành vấn đề cốt lõi.

Buổi hướng dẫn đã nhấn mạnh các tiêu chí đánh giá nguồn tin như tính học thuật, độ tin cậy của tác giả và nhà xuất bản, mức độ trích dẫn, tính cập nhật và sự phù hợp với đề tài nghiên cứu. Đây là những yếu tố quan trọng giúp học viên tránh sử dụng các nguồn thông tin không chính thống, thiếu kiểm chứng – vốn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nghiên cứu. Bên cạnh đó, việc tuân thủ đạo đức học thuật, trích dẫn tài liệu đúng quy chuẩn cũng được đề cập như một yêu cầu bắt buộc đối với học viên cao học. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là biểu hiện của tính trung thực và trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng trong lĩnh vực giáo dục, Thư viện không còn đơn thuần là nơi lưu trữ tài liệu mà đã trở thành trung tâm tri thức số, đóng vai trò kết nối, cung cấp và dẫn dắt người học tiếp cận nguồn thông tin một cách hiệu quả. Thông qua hoạt động hướng dẫn lần này, có thể thấy rõ sự chuyển mình của Thư viện trong việc chủ động tiếp cận người dùng, đặc biệt là nhóm học viên cao học – những đối tượng có nhu cầu khai thác thông tin ở mức độ chuyên sâu. Việc đưa kỹ năng thông tin trở thành một phần trong chương trình sinh hoạt đầu khóa cho thấy định hướng đúng đắn trong việc nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học.

Không chỉ cung cấp tài nguyên, Thư viện còn đóng vai trò là “người hướng dẫn” giúp người học phát triển năng lực học tập suốt đời – một năng lực quan trọng trong xã hội tri thức. Có thể khẳng định, buổi hướng dẫn khai thác tài nguyên thông tin thư viện không chỉ mang tính chất cung cấp thông tin ban đầu mà còn đặt nền móng cho toàn bộ quá trình học tập và nghiên cứu của học viên cao học. Việc được tiếp cận sớm với hệ thống tài nguyên, được trang bị kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin sẽ giúp học viên chủ động hơn trong học tập, tiết kiệm thời gian, nâng cao chất lượng bài tập, tiểu luận và luận văn.

Quan trọng hơn, những kỹ năng này sẽ theo người học trong suốt hành trình nghiên cứu và cả sau khi tốt nghiệp, góp phần hình thành phong cách làm việc khoa học, tư duy phản biện và khả năng cập nhật tri thức liên tục. Hoạt động hướng dẫn học viên cao học khai thác tài nguyên thông tin thư viện là một minh chứng cho sự phối hợp hiệu quả giữa các đơn vị trong Nhà trường nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Dù chỉ là một nội dung trong chương trình sinh hoạt đầu khóa, nhưng giá trị mà hoạt động này mang lại là lâu dài và bền vững.

Trong thời gian tới, việc tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hướng dẫn, tăng cường ứng dụng công nghệ và mở rộng nguồn tài nguyên sẽ là những yếu tố quan trọng giúp Thư viện phát huy hơn nữa vai trò của mình trong hệ sinh thái giáo dục đại học. Với sự chuẩn bị bài bản ngay từ đầu khóa, học viên cao học hoàn toàn có cơ sở để tự tin bước vào hành trình học tập và nghiên cứu chuyên sâu, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội tri thức và hội nhập quốc tế.