[Góc tư vấn] Đọc xong, ghi chép thế nào để nhớ và sử dụng lại khi cần?

Bạn vừa đọc một chương sách, giáo trình hoặc bài báo khoa học. Vài ngày sau, khi làm bài tập, tiểu luận, khóa luận hay nghiên cứu, bạn có thể gặp một tình huống quen thuộc: nhớ mình đã đọc một thông tin rất hữu ích nhưng không nhớ nó nằm ở tài liệu nào, ở đâu trong tài liệu hoặc sẽ sử dụng vào phần nào của bài viết.

Ghi chép sau khi đọc không phải là lưu lại càng nhiều càng tốt. Một ghi chú hữu ích cần giúp bạn trả lời được ba câu hỏi:

Tôi đã đọc gì? Tôi có thể tìm lại ở đâu? Tôi sẽ sử dụng thông tin này như thế nào?

Để làm được điều đó, bạn có thể thử mẫu ghi chú 7 ô dưới đây.

1. Trước khi đọc: Tôi đọc để tìm hiểu điều gì?

Trước khi mở tài liệu, hãy xác định một câu hỏi hoặc vấn đề cụ thể mà bạn muốn tìm hiểu.

Ví dụ, với đề tài về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất, bạn có thể tập trung vào:

• AI được ứng dụng như thế nào trong sản xuất?
• AI có thể hỗ trợ bảo trì dự đoán ra sao?
• AI được sử dụng ở những khâu nào của quá trình tự động hóa?

Khi mục tiêu đọc rõ, bạn sẽ dễ nhận ra thông tin nào thực sự cần giữ lại và không phải ghi chép toàn bộ tài liệu.

Hãy bắt đầu bằng một câu đơn giản:

“Tôi đọc tài liệu này để tìm hiểu điều gì?”

2. Đọc để hiểu, không phải để chép lại

Một ghi chú dài chưa chắc là một ghi chú tốt.

Trong khi đọc, hãy ưu tiên:

• Khái niệm hoặc nội dung quan trọng;
• Luận điểm chính của tác giả;
• Số liệu, kết quả hoặc bằng chứng liên quan;
• Ví dụ giúp làm rõ vấn đề;
• Thông tin phục vụ trực tiếp mục tiêu đọc.

Sau đó, thử diễn đạt ý chính bằng ngôn ngữ của mình.

Ví dụ:

Ý đọc được: AI có thể được sử dụng để hỗ trợ dự báo lỗi thiết bị.

Tôi hiểu: AI có thể hỗ trợ phát hiện dấu hiệu bất thường của thiết bị để người sử dụng chủ động hơn trong việc kiểm tra và bảo trì.

Sau khi ghi, hãy tự hỏi:

“Nếu vài ngày nữa mở lại ghi chú này, tôi có hiểu ngay mình đã đọc được điều gì không?”

Nếu câu trả lời là “chưa”, hãy bổ sung hoặc diễn đạt lại ghi chú cho rõ hơn.

3. Ghi nguồn và vị trí ngay khi đọc

Một ý hay nhưng không còn nhớ lấy từ đâu sẽ rất khó kiểm tra và sử dụng lại.

Ngay khi ghi một thông tin quan trọng, hãy lưu những dữ liệu giúp bạn tìm lại tài liệu, chẳng hạn:

• Tác giả;
• Tên tài liệu;
• Năm xuất bản;
• Số trang hoặc vị trí của thông tin;
• DOI hoặc đường dẫn nếu có.

Với tài liệu điện tử, nếu có thể, hãy lưu cả DOI hoặc đường dẫn để thuận tiện mở lại tài liệu.

Khi cần sử dụng thông tin, hãy mở lại tài liệu gốc để kiểm tra nội dung và vị trí trước khi đưa vào bài viết.

Lưu ý: Ghi chú không thay thế trích dẫn. Khi sử dụng ý tưởng, thông tin, số liệu hoặc nội dung của người khác, bạn vẫn cần ghi nguồn theo yêu cầu của bài tập, cơ sở đào tạo hoặc phong cách trích dẫn được áp dụng.

4. Ghi thêm: “Tôi sẽ sử dụng thông tin này ở đâu?”

Đây là bước giúp ghi chú không chỉ có tác dụng nhớ, mà còn giúp bạn sử dụng lại thông tin khi viết.

Sau mỗi ý quan trọng, hãy thử trả lời:

“Thông tin này sẽ được sử dụng ở đâu?”

Có thể là:

• Bài tập;
• Tiểu luận;
• Khóa luận;
• Bài viết;
• Bài giảng;
• Đề tài nghiên cứu.

Ví dụ:

Ý chính:
AI có thể hỗ trợ dự báo lỗi thiết bị trong sản xuất.

Tôi sẽ sử dụng ở đâu?
Phần “Ứng dụng AI trong bảo trì dự đoán” của tiểu luận về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất.

Nếu chưa xác định được, bạn có thể ghi:

Chưa xác định – xem lại khi lập dàn ý.

Cách này giúp bạn tránh đưa một thông tin vào bài chỉ vì “đã tìm thấy”, trong khi chưa biết thông tin đó có vai trò gì.

5. Ba lỗi ghi chép nên tránh

Lỗi 1. Chép quá nhiều

Ghi lại gần như toàn bộ tài liệu khiến bạn mất nhiều thời gian nhưng vẫn khó nhận ra đâu là thông tin quan trọng.

Cách xử lý: chỉ giữ ý chính, bằng chứng hoặc chi tiết phục vụ mục tiêu đọc.

Lỗi 2. Có ghi ý nhưng quên nguồn

Đến khi viết bài, bạn nhớ nội dung nhưng không biết lấy từ tài liệu nào hoặc ở vị trí nào.

Cách xử lý: ghi nguồn và vị trí ngay cùng lúc với thông tin.

Lỗi 3. Trộn ý của mình với nội dung của tác giả

Sau một thời gian, bạn có thể không còn phân biệt được đâu là ý của tài liệu và đâu là cách hiểu hoặc nhận xét của mình.

Cách xử lý: tách riêng “Ý chính” và “Tôi hiểu nội dung này thế nào?” trong mẫu 7 ô. Với nội dung sử dụng từ nguồn khác, vẫn phải ghi nhận nguồn phù hợp.

6. Thử ngay với mẫu ghi chú 7 ô

Bạn có thể sao chép mẫu này vào sổ tay, Word hoặc công cụ ghi chú đang sử dụng. Với mỗi tài liệu quan trọng, hãy tạo một bản ghi riêng.

Một nguyên tắc quan trọng

Không cần điền cho đủ nếu bạn chưa chắc.

Nếu chưa xác định được nguồn, vị trí hoặc cách sử dụng, hãy đánh dấu “cần kiểm tra” thay vì tự bổ sung thông tin.

Đặc biệt, số liệu, số trang và thông tin trong ví dụ chỉ nhằm minh họa cách ghi chép. Khi sử dụng tài liệu thật, cần ghi đúng thông tin từ tài liệu gốc.

7. Tự kiểm tra sau khi đọc

Trước khi đóng tài liệu, hãy kiểm tra ghi chú bằng 5 câu hỏi:

1. Tôi đọc tài liệu này để tìm hiểu điều gì?

2. Tôi có thể nói ngắn gọn ý chính của tài liệu không?

3. Tôi đã ghi nguồn và vị trí của thông tin quan trọng chưa?

4. Tôi có thể tìm lại tài liệu và đúng thông tin khi cần không?

5. Tôi đã biết thông tin này sẽ được sử dụng ở đâu chưa?

Nếu một câu trả lời là “chưa”, hãy bổ sung ngay trước khi chuyển sang tài liệu khác.

Bạn có thể ghi nhớ toàn bộ quy trình bằng 6 từ:

Đọc → Hiểu → Chọn → Ghi → Tìm lại → Sử dụng

8. Khi nào nên nhờ Thư viện HaUI hỗ trợ?

Ghi chép hiệu quả bắt đầu từ việc tìm được đúng tài liệu và đúng nguồn thông tin.

Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể sử dụng OPAC – Hệ thống tra cứu tài liệu của Thư viện HaUI để kiểm tra tài liệu hiện có. Website Thư viện cũng cung cấp thông tin hướng dẫn và các nội dung hỗ trợ bạn đọc trong việc tìm kiếm, khai thác nguồn học liệu.

Bạn có thể tìm đến Thư viện khi:

• Chưa biết tìm tài liệu ở đâu: bắt đầu bằng OPAC để kiểm tra tài liệu Thư viện đang có.
• Tìm được quá nhiều kết quả: xem lại câu hỏi, từ khóa và điều kiện tìm kiếm để thu hẹp kết quả.
• Chưa biết nguồn nào phù hợp: tham khảo các nguồn học liệu và hướng dẫn được Thư viện công bố.
• Cần tìm lại một tài liệu: sử dụng tên tác giả, tên tài liệu, năm xuất bản và thông tin vị trí đã lưu trong ghi chú.
• Gặp khó khăn khi tìm kiếm hoặc khai thác tài liệu: liên hệ Thư viện qua các kênh hỗ trợ đang được công bố để được hướng dẫn trong phạm vi dịch vụ hiện hành.

Thông tin tham khảo:

• Website Thư viện HaUI: https://lic.haui.edu.vn/vn/
• OPAC – Hệ thống tra cứu tài liệu: https://lib.haui.edu.vn/Opac80/Index.aspx
• Fanpage Thư viện HaUI: https://www.facebook.com/LIC.HAUI.EDU.VN
• Hotline/Zalo: 058.485.6688

Lưu ý: Tên công cụ, dịch vụ và kênh hỗ trợ có thể được cập nhật. Khi cần tra cứu hoặc liên hệ, hãy ưu tiên thông tin mới nhất được công bố trên website chính thức của Thư viện HaUI.

9. Bạn nên làm gì ngay sau khi đọc bài này?

Bạn không cần thay đổi toàn bộ cách học ngay lập tức.

Hãy chọn một chương sách hoặc một bài báo mà bạn đang sử dụng cho bài tập hiện tại và thử điền đủ 7 ô:

Tài liệu → Mục đích đọc → Ý chính → Bằng chứng/chi tiết → Cách tôi hiểu → Nguồn/vị trí → Nơi sử dụng

Sau đó, tự kiểm tra bằng 5 câu hỏi ở trên.

Nếu vài ngày sau bạn vẫn có thể:

• Nhớ mình đã đọc nội dung gì;
• Mở lại đúng tài liệu;
• Tìm đúng vị trí thông tin;
• Phân biệt được nội dung của nguồn với cách hiểu của mình;
• Biết thông tin đó sẽ được sử dụng ở đâu;

thì ghi chú của bạn đã thực hiện đúng mục đích.

Đừng chỉ ghi để nhớ. Hãy ghi để có thể tìm lại và sử dụng đúng lúc.

[GÓC TƯ VẤN] – Nơi chia sẻ những điều nhỏ, nhưng giúp bạn học tốt hơn mỗi ngày.

Nguyễn Thị Tuyết
Thư viện Đại học Công nghiệp Hà Nội – lic.haui.edu.vn